PHÂN BIỆT BẤT DUNG NẠP LACTOSE VÀ DỊ ỨNG ĐẠM BÒ Ở TRẺ NHƯ THẾ NÀO?

Bất dung nạp lactose và dị ứng đạm bò đều có thể khiến trẻ tiêu chảy, nôn trớ, quấy khóc sau khi uống sữa, nhưng nguyên nhân hoàn toàn khác nhau. Bài viết giúp cha mẹ nhận diện dấu hiệu, tránh sai lầm khi đổi sữa và biết khi nào cần đưa con đi khám.

TẠI SAO CON UỐNG SỮA LẠI BỊ TIÊU CHẢY, NÔN TRỚ?

Khi trẻ uống sữa rồi tiêu chảy, nôn trớ, đầy bụng hoặc quấy khóc, nhiều phụ huynh thường nghĩ ngay rằng con “không hợp sữa”. Tuy nhiên, “không hợp sữa” không phải là một chẩn đoán cụ thể.

Trong thực tế, cha mẹ cần phân biệt ít nhất hai tình trạng rất hay bị nhầm: dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose.

Hai tình trạng này có thể cùng gây rối loạn tiêu hóa, nhưng cơ chế khác nhau. Dị ứng đạm bò liên quan đến hệ miễn dịch. Bất dung nạp lactose liên quan đến khả năng tiêu hóa đường lactose trong sữa.

Phân biệt đúng giúp cha mẹ tránh đổi sữa sai, không kiêng khem quá mức và không bỏ lỡ dấu hiệu cần can thiệp y tế.

DỊ ỨNG ĐẠM SỮA BÒ LÀ GÌ?

Dị ứng đạm sữa bò là tình trạng cơ thể trẻ phản ứng với protein trong sữa bò. Protein này có thể có trong sữa công thức thông thường, sữa bò, phô mai, sữa chua, bơ và nhiều thực phẩm chế biến có thành phần từ sữa.

Triệu chứng có thể xuất hiện ở nhiều cơ quan:

Đường tiêu hóa: nôn trớ, tiêu chảy, phân nhầy, phân có máu, đau bụng, táo bón dai dẳng

Da: nổi mẩn, mề đay, chàm

Hô hấp: khò khè, ho, khó thở trong một số trường hợp

Toàn trạng: bú kém, ngủ không yên, chậm tăng cân

AAP ghi nhận dị ứng đạm sữa bò là tình trạng thường gặp ở trẻ nhỏ và có thể cần được nghĩ đến khi trẻ có triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc tăng trưởng kém.

BẤT DUNG NẠP LACTOSE LÀ GÌ?

Lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa. Cơ thể cần men lactase ở ruột non để phân giải lactose. Khi men lactase không đủ, lactose không được tiêu hóa hoàn toàn và đi xuống đại tràng, gây sinh hơi và kéo nước vào ruột.

Vì vậy, bất dung nạp lactose thường gây:

Đầy bụng

Xì hơi nhiều

Đau bụng

Tiêu chảy sau khi dùng sữa có lactose

Buồn nôn ở một số trẻ

NHS giải thích rằng lactose intolerance xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ lactase, khiến lactose ở lại trong hệ tiêu hóa và bị lên men, tạo khí và gây triệu chứng tiêu hóa.

Ở trẻ nhỏ, bất dung nạp lactose nguyên phát không quá thường gặp. HealthyChildren của AAP lưu ý tình trạng này thường không phổ biến ở trẻ sơ sinh đủ tháng và thường xuất hiện rõ hơn sau 3 tuổi; một số trường hợp có thể tạm thời sau nhiễm siêu vi đường ruột.

BẢNG PHÂN BIỆT NHANH CHO PHỤ HUYNH

Nguyên nhân chính

Dị ứng đạm bò: phản ứng miễn dịch với protein sữa bò

Bất dung nạp lactose: thiếu hoặc giảm men tiêu hóa lactose

Thành phần gây vấn đề

Dị ứng đạm bò: protein sữa

Bất dung nạp lactose: đường lactose

Triệu chứng gợi ý

Dị ứng đạm bò: tiêu chảy kéo dài, phân nhầy máu, chàm, nổi mẩn, nôn nhiều, chậm tăng cân

Bất dung nạp lactose: đầy hơi, đau bụng, xì hơi, tiêu chảy sau khi dùng lactose

Sữa không lactose có phù hợp không?

Dị ứng đạm bò: không đủ nếu sản phẩm vẫn chứa protein sữa bò

Bất dung nạp lactose: có thể được cân nhắc theo hướng dẫn chuyên môn

Có nên tự đổi sữa không?

Không nên. Trẻ nhỏ cần được đánh giá theo triệu chứng, độ tuổi, tăng trưởng và nguy cơ mất nước.

NHỮNG SAI LẦM CHA MẸ CẦN TRÁNH

TỰ Ý DÙNG THUỐC CẦM TIÊU CHẢY

Tiêu chảy ở trẻ có thể do nhiễm trùng, dị ứng, bất dung nạp, rối loạn hấp thu hoặc nhiều nguyên nhân khác. Nếu chỉ cố cầm tiêu chảy mà không xác định nguyên nhân, cha mẹ có thể bỏ lỡ dấu hiệu mất nước hoặc bệnh cần khám.

ĐỔI SANG SỮA DÊ VÌ NGHĨ DỄ TIÊU HƠN

Sữa dê không phải lựa chọn an toàn cho trẻ dị ứng đạm sữa bò. ASCIA lưu ý người phản ứng với protein sữa bò thường cũng có thể phản ứng với protein tương tự trong sữa dê, sữa cừu hoặc sữa động vật khác.

NGHĨ SỮA KHÔNG LACTOSE CHỮA ĐƯỢC DỊ ỨNG ĐẠM BÒ

Sữa không lactose xử lý vấn đề đường lactose, không xử lý vấn đề protein sữa bò. Nếu trẻ dị ứng đạm bò, sản phẩm không lactose nhưng vẫn chứa protein sữa bò có thể không phù hợp. ASCIA cũng liệt kê lactose-free milk trong nhóm sản phẩm chứa protein sữa bò cần tránh ở người đã xác nhận dị ứng đạm sữa bò.

TỰ KIÊNG TOÀN BỘ SỮA KHI CHƯA CẦN THIẾT

Việc loại bỏ sữa và sản phẩm từ sữa có thể ảnh hưởng đến năng lượng, đạm, canxi và vitamin D nếu không có thay thế phù hợp. Trẻ cần tăng trưởng liên tục, vì vậy mọi chế độ kiêng nên có hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa.

CHA MẸ NÊN THEO DÕI TẠI NHÀ NHƯ THẾ NÀO?

Trong giai đoạn đầu, cha mẹ có thể ghi lại nhật ký triệu chứng:

Trẻ uống loại sữa nào, lượng bao nhiêu

Sau bao lâu thì đau bụng, nôn trớ hoặc tiêu chảy

Phân lỏng, nhầy hay có máu không

Trẻ có nổi mẩn, chàm, khò khè không

Trẻ bú ngủ thế nào

Cân nặng có tăng đúng theo lứa tuổi không

Trước đó trẻ có bị tiêu chảy do nhiễm siêu vi hoặc rối loạn tiêu hóa không

Nhật ký này rất hữu ích khi đưa trẻ đi khám, vì bác sĩ có thể nhìn được mối liên hệ giữa sữa, thời gian xuất hiện triệu chứng và biểu hiện toàn thân.

HƯỚNG DINH DƯỠNG CHO TRẺ NGHI DỊ ỨNG ĐẠM SỮA BÒ

Nếu trẻ bú mẹ, mẹ không nên tự kiêng sữa bò kéo dài nếu chưa có chỉ định. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể hướng dẫn mẹ loại bỏ đạm sữa bò khỏi khẩu phần trong thời gian theo dõi. ASCIA khuyến nghị việc loại trừ sữa bò ở mẹ cho con bú cần được thảo luận với chuyên gia y tế và nếu thực hiện nên có giám sát dinh dưỡng.

Nếu trẻ dùng sữa công thức và được xác định dị ứng đạm sữa bò, bác sĩ có thể cân nhắc nhóm sữa công thức thủy phân sâu hoặc sữa amino acid tùy mức độ triệu chứng. ASCIA nêu rõ sữa công thức thường, sữa không lactose, sữa A2, sữa dê hoặc sữa động vật khác không được khuyến nghị cho trẻ dị ứng sữa bò.

HƯỚNG DINH DƯỠNG CHO TRẺ NGHI BẤT DUNG NẠP LACTOSE

Nếu trẻ có biểu hiện nghi bất dung nạp lactose, đặc biệt sau một đợt tiêu chảy, bác sĩ có thể hướng dẫn giảm lactose tạm thời và theo dõi đáp ứng. Với trẻ lớn hơn, một số trẻ vẫn dung nạp được lượng nhỏ sữa hoặc sản phẩm sữa tùy cơ địa.

Điều quan trọng là không tự loại bỏ mọi nguồn sữa nếu chưa có đánh giá, vì trẻ vẫn cần đủ năng lượng, đạm, canxi và vitamin D để phát triển.

KHI NÀO CÓ THỂ THEO DÕI TẠI NHÀ?

Cha mẹ có thể theo dõi ngắn hạn nếu trẻ vẫn tỉnh táo, bú hoặc ăn được, không sốt cao, không có máu trong phân, không nôn liên tục, không mất nước và vẫn tăng cân.

Tuy nhiên, theo dõi tại nhà không có nghĩa là tự thử nhiều loại sữa liên tục. Mỗi lần đổi sữa quá nhanh có thể khiến triệu chứng khó đọc hơn và làm bác sĩ khó xác định nguyên nhân.

KHI NÀO CẦN ĐƯA TRẺ ĐI KHÁM?

Nên đưa trẻ đi khám nếu có một trong các dấu hiệu:

Tiêu chảy kéo dài

Phân có máu hoặc nhầy nhiều

Nôn nhiều hoặc nôn lặp lại

Bú kém, bỏ bú, lừ đừ

Môi khô, ít tiểu, mắt trũng hoặc dấu hiệu mất nước

Nổi mẩn lan rộng, sưng môi, khò khè, khó thở

Chàm nặng, tái phát nhiều

Chậm tăng cân hoặc sụt cân

Đã đổi sữa nhưng triệu chứng không cải thiện

KẾT LUẬN

Phân biệt bất dung nạp lactose và dị ứng đạm bò là bước rất quan trọng trong chăm sóc trẻ có triệu chứng sau uống sữa. Một bên là vấn đề tiêu hóa do thiếu men lactase, một bên là phản ứng miễn dịch với protein sữa bò.

Cha mẹ không nên tự dùng thuốc, không đổi sữa theo truyền miệng và không vội kết luận chỉ dựa trên một vài lần tiêu chảy. Cách an toàn nhất là quan sát có hệ thống, ghi nhận triệu chứng và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu kéo dài hoặc bất thường.

Xem bài viết đầy đủ tại: https://kinderhealth.vn/phan-biet-bat-dung-nap-lactose-va-di-ung-dam-bo/